» Последние публикации на сайте

 
 
 
Сортировать статьи по: дате | популярности | посещаемости | комментариям | алфавиту

1 сыныптар арасында "Бағдаршам" атты іс -шара.

Автор: admin от Сегодня, 00:11, посмотрело: 0

0 Амангелді орта мектебінің 1 сыныптар арасында "Бағдаршам" атты іс-шара өтілді. Мақсаты оқушыларға бағдаршамның атқаратын қызметін меңгерту аясында болды. Іс шара өз мақсатына жетті.

1 сыныптар арасында "Бағдаршам" атты іс -шара.
1 сыныптар арасында "Бағдаршам" атты іс -шара.
1 сыныптар арасында "Бағдаршам" атты іс -шара.

Категория: Мектеп дәстүрі

 

Мектеп туралы жалпы мәлімет

Автор: admin от Вчера, 23:41, посмотрело: 2

0 Амангелді атындағы орта мектеп туралы жалпы мәлімет


Мектеп директоры Тилеужанова Дана Арнабекқызы - білімі жоғары, биология пәні мұғалімі, жалпы еңбек өтілі 32 жыл, директорлық өтілі-2 жыл. Амангелді атындағы орта мектеп директоры қызметін 2016 жылдан бастап атқарады.


Мектеп әкімшілігі:
1.Директордың оқу-тәрбие ісі жөніндегі орынбасары-Саурбаева Гаухар Мейрхановна

2.Директордың тәрбие ісі-жөніндегі орынбасары-Омарова Акмарал Сматқызы
3.Мектеп психологі-Алиева Венера Ушкемпировна
4.Мектептің әлеуметтік педагогы- Турдалиева Құралай Доғдырбаевна

Мектеп 2065 тұрғына бар Алға ауылында орналасқан, мектеп ңимараты типті емес, 2 қабатты 260 орынға арналған.1964 жылы пайдалануға берілген.Жылу жүйесі жеке қазандық арқылы жұмыс істейді.Мектептегі компьютер кабинеті-1.Компьютер саны-43.
Медициналық кабинет-1
Асхана -жоқ,буфет-1
Спорт зал-1
АКТ зал-1
Оқу бөлмелері-17
Өрт сөндіргіш-4

Мөлтек ауданындағы 0-17 жас аралығындағы бала саны-772
2018-2019 оқу жылындағы бала саны-304 бала
Аз қамтылған,отбасы төмен оқушылар саны-18 бала
Оның ішінде;1-4 сыныптарда-162 бала
1 сынып-50 оқушы
2 сынып-42 оқушы
3 сынып-33 оқушы
4сынып-37 оқушы

5-9 сыныптарда-115 бала

5 сынып-31 оқушы
6 сынып-17 оқушы
7 сынып-30 оқушы
8 сынып-19 оқушы
9 сынып-18 оқушы

10-11 сыныптарда-27 бала

10 сынып-21 оқушы
11 сынып-6 оқушы

Мектепалды даярлық тобында-30 бала

Мектептегі мұғалімдер саны-41
Жоғары білімді-40
Арнаулы орта-1
Жоғарғы санатты-6
I санатты-18
II санатты-8
Санаты жоқ-5

Оқыту тілі-қазақ тілі
Сабақ екі ауысымда жүреді.

I кезеңде оқитын оқушылар саны-162.
1 а,ә,б сынып-50
5а,ә сынып-31
6а сынып-17
8 а сынып-19
9а сынып-18
10а сынып-21
11а сынып-6
II кезеңде оқитын оқушылар саны-142

2а,ә сынып-42
3а,ә сынып-33
4а,ә сынып-37
7а,ә сынып-30

Барлық оқушы саны-304
I.II-кезең аралығында үзілістерде кезекші мұғалімдер жауапты.Кезекші мұғалімдер 15 минут бұрын келеді. I кезең сабақ 8.00- де басталады. II кезең сабақ-14.00-де . Мектеп бойынша апталық жалпы дүйсенбі сайын өтеді.
Апталық қорытынды жиындарда мына мәселелер қаралады:
1.Үлгерім қорытындысы.
2.Санитарлық тазалық.
3. Озат сыныпқа ту тапсыру.

Мектеп кітапханасы туралы мәлімет

Барлық кітап қоры-11600
Оның ішінде:
Оқулықтар-8016
Әдеби кітаптар-1501
Әдістемеліктер-1904
Электронды оқулықтар-64

Кітапханада интернет жүйесі және электронды пошта- жоқ.
2018-2019 оқу жылы басында бала саны-304, кәтап айналымы- бір балаға -30 данадан.

Мектеп туралы жалпы мәлімет

Категория: Мектеп

 

М.Макатаевтың туған күніне арналған кеш

Автор: admin от 17-02-2019, 22:35, посмотрело: 6

0
Мәлімет
«Тілімде менің сыры терең жаным бар» -атты тақырып аясында мектепте Мұқағали Мақатаевтың кештің ашылу салтанаты өтілді.

Ақиық ақын Мұқағали Мақатаевтың шығармашылығына арналған «Тілімде менің сыры терең жаным бар...» атты шығармашылық кеші. Ашылу салтанатын мектептің тәрбие ісі жөніндегі орынбасары А.С.Омарова өзінің жылы тілегі мен көңіл күй сыйлап, ойдағыдай өтіліуіне тілек білдірді.6-10 сыныптар арасында М.Мақатаевтың әндерін,поэзия әлемі,ақынның шығармаларын оқушылар өз дәрежесінде өткізілді. М.Мақатаевтың шығармашылығына арналған «Тілімде менің сыры терең жаным бар...» атты қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдерінің шығармашылық кеші аяқталды. Қазақ тілі,әдебиет пәнінің мұғалімдері оқушыларға өздерінің алғыстарын айтып кешімізді қортындылады.


М.Макатаевтың туған күніне арналған кеш
М.Макатаевтың туған күніне арналған кеш

Категория: Мектеп

 

Мейірімді жүрек-жылы тілек

Автор: admin от 17-02-2019, 22:31, посмотрело: 6

0 Шу ауданы әкімдігінің білім бөлімінің оқу әдістемелік кабинетінің 29.01.2019 жылдың хатына сәйкес мектепте психологиялық кеңес беру айлығының жоспары аясында мектебімізде 4 ақпан күні өтілген флешмоб іс шарасына
Мәлімет
«Мейірімді жүрек- жылы тілек» -атты тақырып аясында психологиялық апталықтың ашылу салтанаты флешмобппен өтілді.
Ашылу салтанатын мектеп психологы В.Ү.Алиева қатысушыларға психологиялық көңіл күй сыйлап,оқушыларға оқу жылының ойдағыдай өтіліуіне тілек білдірді.Әуезді музыка ырғағына белсенді би- биленді. Оқушылар мен сынып жетекшілердің көңіл күйлері серпінді көтерілді.Флешмобқа 8,9,10 сынып оқушылары мен сынып жетекшілері белсенді қатысты.



Мектеп психологы: В.Ү.Алиева

Мейірімді жүрек-жылы тілек



Категория: Мектеп дәстүрі

 

"Ыстық тамақ" сауалнама

Автор: admin от 15-02-2019, 04:12, посмотрело: 11

0
«Мектепте берілетін ыстық тамақ» сауалнама

1. Мектепте берілетін тамақ
а) дәмді
б) дәмсіз

2. Мектептегі тамақ
а) тойымды
д) тойымсыз

3. Мектептегі тамақ
а) күніге бір тамақ қайталанады
б) күніге әр түрлі тамақ беріледі

4. Мектепте жеміс – жидек
а) беріледі
б) берілмейді

5. Мектептегі ішкен тамаққа
а) ақша төлеймін
б) тегін беріледі
Амангелді атындағы орта мектеп

Әлеуметтік педагогтың «Бір мезгіл тегін ыстық тамақпен қамтылған» оқушылармен жүргізілген сауалнамалардың қорытындысы
[/center][center]

Амангелді орта мектебінде әлеуметтік педагог 18.10.2018 жылы 1 «а», 1 «ә», 1 «б» сынып және аз қамтылған отбасында тәрбиеленіп жатқан оқушылармен сауалнама жүргізді. Сауалнамада 5 сұрақ болды. Барлығы 67 оқушыдан сауалнама алынды.
Қорытынды нәтижесінде:
1 – сұрақ бойынша мектепте берілетін тамақ дәмді деп 100% жауап берді.
2 – сұрақ бойынша мектептегі тамақ тойымды деп 100% жауап берді.
3– сұрақ бойынша мектептегі тамақ күніне қайталанбайды деп 100% жауап берді.
4 – сұрақ бойынша мектепте жеміс – жидек беріледі деп 100% жауап берді.
5 – сұрақ бойынша мектептегі ішкен тамаққа ақша төлемейміз деп 100% жауап берді.
Мектеп асханасы оқушыларды уақытылы сапалы тамақпен қамтамасыз етіп отыр. Оқушылардың асханаға деген, аспазшыларға деген ешқандай қарсы пікірлері жоқ.



Орындаған: әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева
"Ыстық тамақ" сауалнама
[center]"Ыстық тамақ" сауалнама


Категория: Ыстық тамақпен қамту

 

кисельдің пайдасы

Автор: admin от 15-02-2019, 03:51, посмотрело: 9

0 [center]Кисельдің пайдасы[/center]
Орыс тамырларының түпнұсқасы бар және тіпті Киев Русь кезде танымал болды. ол мыңнан асқан түрі бар. Бұл өнімде ешқандай әлемдік деңгейдегі аналогтар жоқ және ағылшын тіліне мүлдем аударылмайды. Кейбір адамдар осы тәтті, жабысқақ дәмді жақсы көреді.
Кисель – жеміс компот және крахмал негізінде дайындалған тармақталған қоспасы. Ол дайындықта қарапайым, жақсы дәмі бар және сапалық сипаттамалары бар. Жеміс желеінде көптеген витаминдер бар, ол өзінің ішкі емдік қасиеттеріне ие.
Химиялық құрамы және калориялық құрамы
Әдетте кисель екінші курс, бірақ оны үстелде десерт ретінде де пайдалануға болады. Егер кисель жылу және сұйық болса, крахмал заттардың концентрациясы төмен – бұл компот ретінде масса болып табылады. Крахмалды алмастырғыш ретінде дәнді ұн пайдалануға болады. Сұлы, қара бидай немесе бидай ұны жақсы.
Егер сіз қандай да бір себептермен өзіңізді тәттілерден бас тартуды немесе олардың мөлшерін азайтуды шешсеңіз – кисель мінсіз әріптес болады. Мұндай нәзіктік балаларға ғана емес, ересектерге де ұнайды.
Бұдан басқа, кисель ішек микрофлорасына пайдалы әсер етеді. Оны қоршап, қорғайды. Оның дәрігерлері және бауыр, ұйқы безі немесе жүрек-қан тамырлары жүйесі ауруларымен байланысты ұсынылады.
Денсаулыққа пайдалы және емдік қасиеттері:
Асқазанға жағымды микрофлораны жасайды, оның қабырғаларын қабаттайды. Ауырлық сезімін жояды. Ауруды жеңілдету. Гастритке оң әсер етеді.
Ішектің дисбактериозына көмектеседі.
Дене күшін (әсіресе бал киселін) береді.
Денедегі артық сұйықтықты кетіреді. Бүйрекке өте пайдалы
Метаболизмді қалыпқа келтіруге көмектеседі (крахмал, рибофлафин).
Денедегі қышқыл – негіз балансын қолдайды. Асқазан шырынын қышқылдықпен арттыратын ауруларға көмектеседі. Бұлшықетті (калий) күшейтеді.
Мидың өнімділігін жақсартады. Жүйке жүйесі (тиамин) тыныштандырады.
Гормональды балансты қалыпқа келтіреді (пантотен қышқылы).
Зиянды холестерин деңгейін төмендетеді. Қанның коагуляциясын жақсартады (ниацин).
Қабынуға қарсы агент.
Мүкжидек кисел құрамында аспирин бар.
Оистер желе – афродизиак. Еркектерге пайдалы, өйткені бұл күшті арттырады.
Шлактардан тазаланады.
Суыққа (мүкжидек желеіні) көмектеседі.
Тыныс алу жүйесінің аурулары кезінде шие желелін ішу пайдалы.
Медальды пайдаланудың балалар нормалары тәулігіне:
- 1 жастан бастап – 200 мл дейін:
- 3-6 жастағы балалар үшін – 500 мл дейін.
Кисел бала ағзасына өте пайдалы.
Амангелді орта мектебінде бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған оқушыларға «Кисельдің пайдасы» тақырыбында оқылған баяндаманың мәліметі

19.11.2018ж. әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған яғни аз қамтылған отбасынан шыққан және 1 сынып («а», «ә», «б») оқушыларына «Кисельдің пайдасы» тақырыбында баяндама оқыды.
Мақсаты: кисель туралы ақпарат беру. Дұрыс тамақтануға үйрету.
Әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева кисельдің адам ағзасына пайдасы және емдік қасиеттері, химиялық және калориялық құрамы, қасиеттері, мөлшері жайында түсінік берді. Оқушылар мұқият тындап, кисельдің адам денсаулығына көп пайдасы бар екенін ұғынып, өз ойларын ашық айтып, ойларымен бөлісті.



Орындаған әлеуметтік педагог Турдалиева К.Д.


кисельдің пайдасы
кисельдің пайдасы

Категория: Ыстық тамақпен қамту

 

қызылшаның пайдасы

Автор: admin от 15-02-2019, 03:29, посмотрело: 11

0 [center]Қызылшаның пайдасы
[/center]
Қою қызыл көкөністер тағамдарыңыздың сәнін келтіріп қана қоймай, пайдалылығын арттыра түседі. Себебі қызылша – өте пайдалы көкөніс
Қызылшаны сүйіп жейтін адамның жалпы портретіне назар салайық.
Ол ақылды. Себебі қызылшада йод көп. Ал онсыз есте сақтау қабілетінің жақсы, ой-өрісі мен зейіннің жоғары болуы мүмкін емес.
Беті алқызыл. Себебі қызылша темірдің сіңуіне әсер етеді. Сондықтан қызылшаны ұнататын жандардың бет-әлпетінің бозарғанын байқамайсыз.
Ол төзімді. Қызылша адамның физикалық төзімділігін арттырады екен. Ғалымдар қызылша шырынының қан тамырларды кеңейтіп, қан тарауын күшейтетінін дәлелдеген. Демек бұлшықеттерге ауа түсуін арттырады. Мамандар тәжірибе жүргізіп, жаттығу алдында 70 мл қызылша шырынын ішу денеге түсер салмаққа төзімділікті 16%-ға ұлғайтатынын анықтаған.
Оның шашы қалың. Қызылшаны сүйіп жейтін адамдардың шашы жылдам өсіп, қалыңдап, жылтырай түседі. Оған қызылша қабығының астында көп мөлшерде кездесетін В дәрумені ықпал етеді.
Ол бұлшық етті. Қызылшада бұлшықет массасын арттыруға көмектесетін магний мөлшері көп.
Ол сымбатты. Қызылша құрамында азат алмасуын жылдамдатып, артық сұйықтықты шығарып, артық салмақтан арылуға себін тигізетін ерекше заттар кездеседі.
Қызылша қандай ауруларды жазуға көмектеседі?
Қан қысымы. Зәр айдайтын әсеріне байланысты қызылша шырыны өан қысымын төмендетеді. Ал құрамында көп мөлшерде кездесетін кальция себепті, қызылша жүрек ауруларынан зардап шегетін адамдардың ас мәзірінен табылуы тиіс.
Іш қатуы. Қызылшадан жасалған тағамдарды іш жүргізетін құралдарға балама ретінде қолдануға болады. Бірақ қызылша шырынын пайдаланғанда абайлаңыз! Нәтижесі сіз күткеннен де артық болуы мүмкін.
Бас жазу. Қою қызыл көкөніс бауыр қызметін жақсартып, оны улы заттардан қорғап, организмнен зиянды заттарды шығарады.
Асқазандағы ауырлық. Әсіресе ол жаншылған шошқа етіне байланысты. Қызылша ақуыздао мен майлардың қорытылуына көмектеседі.
Тұмау. Қызылша қабынуға қарсы әсерге ие. Сондықтан бұл көкөністің шырынын тұмау тигенде мұрынға тамызады. Сонымен қатар баспа, көмейдің қабынуы, жұтқыншақ қабынуы орын алғанда, тамақты шаю үшін қолданады.
Егер сізде төменде аталған дерттер болса, қызылшаны көп қолданбағаныңыз абзал:
Сусамыр — ол қандағы глюкоза деңгейін арттырады;
құяң немесе несеп-тас ауруы— қызылша құрамында бұл ауруларда қарсы көрсетілетін қымыздық қышқылы бар.
іш өтуіне бейімділік — қызылшаның іш жүргізетін әсері керек емес.
Қызылша – алабота тұқымдас екі жылдық өсімдік. Ол орташа суыққа ғана төзімді, әртүрлі пішінді болады. Қызылша тағам үшін де, ем үшін де өте пайдалы. Аурудан тез айығу үшін ежелгі грек дәрігерлері қызылша шырынын ұсынған. Ол асқазан - ішек ауруларына, әсіресе іш қатқан кезде ем ретінде қолданылады.. Аш қарынға 100 - 200 грамм қызылша жеген жөн. Тамыр жемісінің түсі қою қызыл болғаны пайдалы. Белоктарды ажыратып, бойға сіңіреді де зат алмасуға жақсы әсер етеді. Оның бойындағы холин бауырдың қызметін күшейтеді, сондай - ақ бауырмен өт жолдары және қан аздық ауруының алдын алып, шипа бола алады. Жер - жаһанды өзінің қанық түсімен бүлдіріп жүретін біріміздің сүйікті, енді біріміздің ауызға ала алмайтын көкөністеріміздің бірі қызылшаның құпиясын бірге ашайық.

Амангелді орта мектебінде бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған оқушыларға «Қызылшаның пайдасы» тақырыбында оқылған баяндаманың мәліметі

19.11.2018ж. әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған яғни аз қамтылған отбасынан шыққан және 1 сынып («а», «ә», «б») оқушыларына «Қызылшаның пайдасы» тақырыбында баяндама оқыды.
Мақсаты: дәрумендер туралы ақпарат беру. Дұрыс тамақтануға үйрету.
Әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева қызылшаның адам ағзасына пайдасы мен зияны, калориялық құрамы, қасиеттері жайында түсінік берді. Оқушылар мұқият тындап, қызылшаның адам денсаулығына көп пайдасы бар екенін ұғынып, өз ойларын ашық айтып, ойларымен бөлісті.



Орындаған әлеуметтік педагог Турдалиева К.Д.


қызылшаның пайдасы
қызылшаның пайдасы
[center][thumb]http://amangeldi-shu.mektebi.kz/uploads/posts/2019-02/1550222986_img-

Категория: Ыстық тамақпен қамту

 

қызанақтың пайдасы

Автор: admin от 15-02-2019, 03:14, посмотрело: 9

0
ҚЫЗАНАҚТЫҢ АДАМ ОРГАНИЗМІНЕ ПАЙДАСЫ

Қызанақ жемісі жеуге жарамды, бір жылдық немесе екі жылдық шөптесін өсімдік. Орыс тілінде 'помидор' атауы итальян тіліндегі 'pomodoro - алтын алма' дегеннен шыққан. Ал 'томат' атауы француздардың 'tomate' сөзінен аударылған. Отаны Оңтүстік Америка, бұл жерде қызанақтың жабайы және жартылай мәдени түрін кездестіруге болады. Ең алғаш Еуропаға XVI ғасырдың ортасында Испания, Португалия, кейін Италия мен Францияға да жеткен. Басында барлығы қызанақты жеуге жарамсыз және улы деп санап, бақша өсімдігі ретінде ғана өсірген. Осыдан 200 жыл бұрын құмыраға егілген бұл өсімдікті Англияда үйлердің терезесінен, бақтан кездестіруге болатын еді.
1811 жылы ботаникалық сөздікте 'томат - улы өсімдік болып есептелсе де, оны Италияда бұрышпен, сарымсақ және маймен қосып жейді, ал Португалия мен Богемияда одан ерекше қышқыл дәмі бар соус дайындалады' деген хабар пайда болады.
Қызанақ адам организміне пайдалы витаминдерге бай, құрамында қышқыл, каротин бар. Ересек адамдарда жиі кездестін көк тамыр қуысының тығындалып қабынуы (тромбофлебит) мен көк тамырдың кеңеюін (варикоз) емдеуде әсері зор. Сонымен қатар, қызанақ пен оның шырынын төменгі қышқылдықты, гастритті емдеуге пайдаланады.
Қызынақты жүрек-қан тамыр аурлары кезінде жеген пайдалы. Өйткені, қызанақтың сұрыптарынан ғалымдар 24 пайдалы химиялық элемент тапқан. Онда темір, мыс, калий тұздары көп. Бұлар жүректің жақсы жұмыс істеуіне көмектеседі, организмдегі артық сұйықтықтарды, зиянды қалдықарды сыртқа шығарады. Ал шырыны жүрек тамырлары мен қанайналым жұмысын жақсартады.
Томаттың балдырында өт айдағыш, несеп айдағыш, микробтарға, қабынуға қарсы әсер ете алады. Және зәрдің шығуын тездетеді, бұзылған зат алмасу процесін қалыпқа келтіреді.
Қызанақ асқазан мен ішектің сөл бөлу қызметі нашарлаған асқазан ішек жолдары сырқаттары кезінде аса пайдалы. Ас қорытуды жақсартады. Іштің қатуы мен қатар жүретін ішек қызметінің бұзылуы кезінде жеген дұрыс.
Қантты диабетке және семіздікке шалдыққан науқастар үшін томат құнды тағам. Сапасы жақсы, тұзы аз немесе мүлде жоқ томат шырынының құрамында ликопин бар. Ол организмді зиянды ісік ауруларының талшықтарынан қорғайды. Қызанақ шырыны семіздікке жол бермейді.
Қызанақ 'иммунитетті' де көтереді. Қызанақ пен бал қоспасының денсаулыққы пайдасы мол. Ара шаққанда, дене күйіп қалған кезде де сол жерге қызанақты екіге бөліп басудың пайдасы зор. Себебі қызанақ ара уын денеге жаймайды және күйіктің ыстығын алады. Оған қоса ол теріні күн сәулелерінің зиянынан қорғайды.
Дегенмен, үш айдан асқан қызанақ шырынын пайдаланбаған жөн,бұл организмге зиян. Алайда бұл зиян бірден байқалмайды. Мұның зардабы бүйрекке, қуыққа тас байлануға әкеп соқтырады.




Амангелді орта мектебінде бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған оқушыларға «Қызанақтың пайдасы» тақырыбында оқылған баяндаманың мәліметі

16.10.2018ж. әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған яғни аз қамтылған отбасынан шыққан және 1 сынып («а», «ә», «б») оқушыларына «Қызанақтың пайдасы» тақырыбында баяндама оқыды.
Мақсаты: дәрумендер туралы ақпарат беру. Дұрыс тамақтануға үйрету.
Әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева қызанақтың адам ағзасына пайдасы мен зияны, калориялық құрамы, қасиеттері жайында түсінік берді. Оқушылар мұқият тындап, қызанақты үйлерінде де қолданатындықтарын айтып, өз ойларымен бөлісті



Орындаған әлеуметтік педагог Турдалиева К.Д.


қызанақтың пайдасы

Категория: Ыстық тамақпен қамту

 
 

Жеміс жидек түрлері

Автор: admin от 14-02-2019, 11:00, посмотрело: 15

0
Жеміс – жидек түрлері

Жеміс – жидек өсіру Қазақстанда 20 ғасырдың 30–жылдарынан бастап дами түсті. Әуелі аймақтық тәжірибе стансасы ашылып, кейін ол Қазақ егіншілік ғылыми – зерттеу институтының қарамағына берілді де, 1959 жылы Қазақ жеміс және жүзім шаруашылығы ғылыми зерттеу институты құрылды. Ол шығарған он беске жуық жеміс–жидек сорттары еліміздің әр түрлі ау-мақтарында аудандастырылды. Жеміс дақылдары негізінен, биологиялық (ботоникалық тегі) формалары жағынан мынандай топтарға бөлінеді: ағаштар (грек жаңғағы, алмұрт, қызыл шие, алманың кейбір сорттары), бұталар (қарақат, тұшала т.б.), жартылай бұталар (таңқурай, т.б.), лиандар (актинидия, жүзім, т.б.). Жемісінің құрылысына және биологиялық ерекшеліктеріне қарай шекілдеуікті (алма, алмұрт, беке, т.б.), сүйекті (шие, алхоры, өрік, шабдалы, т.б.), жидекті (қара және қызыл қарақат, таңқурай, бүлдірген, т.б.), жаңғақты (грек жаңғағы, орман жаңғағы, т.б.), шырын жемісті (апельсин, лимон, мандарин, т.б.), субтропиктік (анар, інжір, құрма, т.б.), тропиктік (банан, ананас, т.б.) болып бөлінеді. Қазақстандағы жеміс дақы-лының 95 пайызын раушан гүлділер тұқымдасы.
Жеміс – құрғақ жеміс, шырынды жұмсақ жеміс деп бөлінеді. Құрғақ жемістің көп тұқымды, қақырап ашылатыны: бұршақ, бұршақын, т.б. Бір тұқымды, қақырап ашылмайтыны: жаңғақ, жаңғақша, тұқымша, дәнек. Шырынды же-містің көп тұқымды түрі: жидек, асқабақ, алма, т.б., бір тұқымды түрі: сүйекті жеміс. Жемісқаптың сыртқы қабаты (экзо карпий) жылтыры: шие, алма, балауыздысы: жүзім, алхоры, шомыр, түктісі: шабдалы, жұмсағы: өрік, қыртыстысы: тұшала, қалыңы: лимон, апельсин, қаттысы: жаңғақ.Жер бетінде алма, алмұрт, анар, шабдалы, өрік, алхорының өсіріліп келе жатқанына 4 мың жылдан асты.
Көкөніс дақылдары
Ол – негізінен шырынды өнімдер, жапырақты өсімдіктер, тамыр – жемісті өсімдіктер, баданалар, т.б. Көкөністердің 80 тұқымдасының 600 – ден астам түрі өсіріледі. Жеміс – ұрықтылар: қызанақ, қияр, бұрыш, жапырақтылар: қырыққабат (капуста), салат, баданақ: пияз және са-рымсақ, тамыр – жемісті өсімдіктер: сәбіз, қызылша, ақжелкен, шалғам. Нақты деректер бойынша, біз б. 3 –
мыңыншы жылдары – ақ Ежелгі Қытай, Мысыр, Ежелгі Грекия, Ежелгі Рим көкөністер өсірумен ай-налысқан.
Жеміс – жидектерде де, көкөністер де дәрумендерге, шипалық қасиетке, азық–түліктік құндылық-тарға өте бай.
Жеміс, көкөністі жуып жеу
Тұрмыста жеміс – жидек, көкөністерді жуу арқылы ластан, адам ағзасына зиянды микроорганизмдерден құтыла аласың. Саяжайда өсіп тұрған жемісті сабағынан үзіп алып, жумаған күйде жеудің өзі зиянды. Сенбесеңіз, сол жемісті шағын ыдыста аздаған сумен жуып, оны микроскоппен қарап көріңіз, ішінен адамның іш ауруын да, басқа да сырқаттарды туғызатын құж – құж қаптап жатқан құрттарды (микробтарды) көресіз.
Жалпы, жеміс – жидектерден ауруға, түрлі зиянкестерге қарсы бүркілген түрлі улы химикаттардан жақсылап жуу арқылы ғана арылуға болады. Шетелден әкелінген жемістерді арнайы сабынды суда щеткамен жуып, соңынан таза сумен мұқият шаю қа-жет. Мамандар басқа мемлекеттерден әкелінген жемісті балаларға берер алдыңда 1 сағаттай салқын суға салып қоюға ақыл – кеңес береді. Сонда оның құрамындағы зиянды заттар суға шығады. Ал мұндай алманың қабығын мүмкіндігінше, аршып жеген дұрыс.
Шіріген жері бар жемісті жемеу
Жемістің дәрумендерін сақтап қалу үшін оны тот баспайтын пышақпен кеседі. Егерде қиярда сары дақтар көп болса, оны пайдаланбайды. Себебі, ол мұнда нитраттардың көптігін таныта
ды. Нитраттарды кетіру үшін қиярды бір күн тұзды суға салып қояды, бірақ та бұлай жасағанда оның дәрумендері жойылып кетеді.
Шіріген түгілі, сәл дақ түскен жемісті жеуге болмайды. Өйткені, кішкене бұзылса болғаны, кез–келген бақша дақылының өнбойында митоксин деп аталатын улы зат түзіледі. Ол зақымдаған тұсты ойып алғаннан жойылмайды. Сол жемісті, көкөністі қайнатып, қайнатпаға (варенье) айналдырса да әлгі улы зат кетпейді. Ал ол бауырды, жүректі зақымдайды, қатерлі ісікке себеп болады.
Амангелді орта мектебінде бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған оқушыларға «Жеміс-жидектердің пайдасы» тақырыбында оқылған баяндаманың мәліметі
18.12.2018ж. әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева бір мезгіл ыстық тамақпен қамтылған яғни аз қамтылған отбасынан шыққан және 1 сынып («а», «ә», «б») оқушыларына «Жеміс-жидектердің пайдасы» тақырыбында баяндама оқыды.
Мақсаты: дәрумендер туралы ақпарат беру. Дұрыс тамақтануға үйрету.
Әлеуметтік педагог К.Д. Турдалиева «Жеміс-жидектердің адам ағзасына пайдасы мен зияны, калориялық құрамы, қасиеттері жайында түсінік берді. Оқушылар мұқият тындап, қызылшаның адам денсаулығына көп пайдасы бар екенін ұғынып, өз ойларын ашық айтып, ойларымен бөлісті.



Орындаған әлеуметтік педагог Турдалиева К.Д.

Категория: Ыстық тамақпен қамту

 
Назад Вперед